ضرورت آموزش نجوم به دانش آموزان

مقدمه

منظره آسمان پر ستاره، يكى از شگفت انگيزترين تجربه هايى است كه هر فرد در طى زندگى خود با آن روبه رو می شود. اگر به هنگام شب در محلى تاريك كه از روشنايی هاى مصنوعى شهر به دور است، به آسمان نگاه كنيد، هزاران ستاره را خواهيد ديد كه از افق تا افق پراكنده شده اند. تابش از راه شيرى مسير درخشانى را در آسمان به وجود می آورد با گذشت زمان اين منظره به آرامى از شرق به غرب حركت می کند. هيچ فيلم، نمايش در افلاك نما يا سخنان شاعران هم نمی تواند اين چشم انداز بی نظير را به درستى توصيف كند. بشر در طى هزاران سال كه از زمان پيدايش انسان بر روى كرة زمين می گذرد، با نگريستن به آسمان درباره اسرار عالم تأمل كرده است. براى ما نيز چون نياكانمان نگاه كردن به آسمان، پرسش هاى بسيارى را مطرح می کند. پرسش هايى از ايندست كه عالم چگونه به وجود آمده است؟ خورشيد، ماه و زمين از كجا آمده اند؟ ستارگان و سيارات از چه ساخته شده اند؟ ما در كجاى اين عالم قرار داريم؟ سرنوشت عالم به كجا خواهد انجاميد؟ و...

رصدخانه

علم نجوم

انديشيدن درباره عالم يکی از تلاش های مهم بشری است. تمايل بشر به جستوجو و اکتشاف و مهم تر از همه، قابليت استدلال درباره آ نچه کشف کرده ايم، کيفيتی است که ما را از حيوانات متمايز می سازد. مطالعه نجوم فراسوی مرزهای فرهنگ، جغرافيا و سياست است. اين علم امروزه يک موضوع جهانی است که با مطالعه آن نه تنها می توان به سير در بزرگ مقياس پرداخت، بلکه اکنون معلوم شده است که آ نچه در آسمان ها می گذرد با چيزی که در کوچک مقياس و در ابعاد زير اتمی در جريان است، ارتباطی تنگاتنگ دارد. با مطالعه آ نچه در آسمان ها می گذرد، می توان به اسرار کل عالم پی برد و در اين راه کل عالم برای ما به صورت يک آزمايشگاه بی نهايت بزرگ درمی آيد که امکانات خود را در اختيار همه افراد علاقه مند گذاشته است. گاليله با تلسکوپی که ساخته بود به مشاهده آسمان پرداخت و از آنچه ديد شگفت زده شد. او دريافت که ماه شبيه بيابانی برهوت است. روی خورشيد لکه های سياهی وجود دارد، راه شيری از ستارگان کم سوی بی شماری تشکيل شده است و مشتری دارای تعدادی قمر است. اکنون پس از گذشت هفتصدوپنجاه سال از تأسيس رصدخانه مراغه و چهارصد سال پس از گاليله، علم نجوم هر روز توسعه بيشتری پيدا می کند. ابداع ابزار جديد مانند ماهواره ها، تلسکوپ های فضايی و... شناخت انسان را از عالم، پيوسته بيشتر می کند. نجوم، علم بسيار جذاب و هيجان انگيزی است و افراد مختلف در جامعه ما علاقة زيادي به آن دارند. اكنون فرصت مناسبي براي پرورش هرچه بيشتر اين علاقه است. اين كار را می توان با قراردادن اطلاعات جديد از فيزيك و كيهانشناسي نوين و امكان بهره گيري از ابزارهاي تجربي براي مشاهده مستقيم انجام داد. البته فعاليت هايي در اين زمينه انجام و درس هايي در بعضي مراكز علمي تدريس می شود اما اين فعاليت ها به هيچ وجه متناسب با سابقه بسيار درخشان ما در اين مورد نيست. علم نجوم يكي از شاخه هاي فعال علوم تجربي است كه برپاية روابط متوازن، نظريه ها و مشاهده هاي علمي پايه ريزي شده و به صورت يك زمينة بين رشته اي، علوم مختلف را به خدمت می گيرد و به خاطر داشتن جاذبه هاي فراوان براي عموم مردم، رشد نگرش علمي در جامعه را فراهم می سازد. امروزه نجوم به عنوان قلمرويي درهم تنيده و بين رشته اي از علوم تجربي؛ مشتمل بر فيزيك، شيمي، زمين شناسي، رياضي، علوم مهندسي و پزشكي، علوم رايانه و... محسوب مي شود كه علوم مختلف را در شبكه اي درهم تنيده و سازمان يافته به خدمت مي گيرد و در راستاي برآوردن نيازهاي بشري گام برمی دارد. آموزش نجوم به دانش آموزان كمك مي كند تا فرايند يادگيري علوم تجربي را به صورت تكامل يافته انجام دهند.

رصدخانه

مزاياي آموزش رسمي نجوم

ستاره شناسي يكي از قديمي ترين علوم پايه است که در گذشته و حال به طور بنيادين در تحول و رشد ديگر علوم و كاربردهايشان در عرصه اي وسيع، نقش ايفا نموده است. رصدهاي اخترشناسي تأثيري ژرف بر توسعة علم، فلسفه، فرهنگ و درك عمومي از عالم داشته است. هر جامعه داراي افسانه هاي متعدد، اساطير، و سنت هايي در ارتباط با آسما ن ها، ستاره ها و سيارات است كه بخشي از ميراث فرهنگي جامعه محسوب مي شود. با در نظر گرفتن علاقة عمومي به موضوع نجوم، اغلب دسترسي سودمند همة مردم به اطلاعات و دانش هاي مرتبط با دشواري همراه است. با توجه به نقش علم نجوم و تأثير آن بر دانش و توسعة پايدار، اين علم مي تواند در برنامه هاي درسي رسمي علوم، فيزيك، جغرافيا و... نقش مهم و شايسته اي ايفا كند و با توجه به اشتياقي كه اين علم برم يانگيزد، سبب ترويج دستيابي به آگاهي هاي جهاني دربارة علوم بنيادي شود. منظوركردن آموزش علوم در يك برنامة منظم از دورة ابتدايي تا متوسطه با در نظر گرفتن استانداردهاي سواد نجومي براي يك شهروند امروزي، امري ضروري است. اين امر علاوه بر تأمين حداقل اهداف (دانشي، مهارتي و نگرشي) در سواد علمي، سبب تشويق دانش آموزان به ادامة تحصيل در حوزه هاي علوم و فناوري خواهد شد. در نظر گرفتن آموزش نجوم به شكل رسمي در برنامة درسي، با هدف افزايش توجه همة شهروندان (آينده) به اهميت اين علم و ترويج و ارتقاي دسترسي همة آ ن ها به دستاوردهاي جديد و تجربياتي است كه در رصدهاي نجومي صورت مي گيرد. آموزش نجوم به شكل رسمي (مدرس هاي) مزاياي فراواني به همراه دارد كه برخي از آ ن ها عبارتند از :
1. ارتقاي نگرش ها و باورهاي ديني با توجه به جايگاه ويژة علم نجوم در تاريخ تمدن اسلامي؛
2. تقويت نگرش هاي مثبت به فرهنگ و تمدن كشور و تقويت خودباوری؛
3. افزايش سطح سواد علمي؛
4. آشنايي بيشتر با كاربردهاي علوم فيزيكي، علوم زيستي و رياضي؛
5. افزايش اعتماد به نفس و حس خودباوري با مطالعه و مشاهدة فعاليت هاي دانشمندان ايراني و اسلامي؛
6. درک سامانه ها، چرخه ها، مقياس ها و ... با توجه به طرح مباحث نجوم در كتاب هاي درسي علوم، فيزيك... و هماهنگ نبودن شيوه هاي سازماندهي و رويكردهاي مورد استفاده در تنظيم محتوا، ضروري است تا براي اثربخش نمودن آموزش نجوم در برنامة رسمي مدارس، برنامه هاي درسي علوم، فيزيك و... مورد بررسي و واكاوي قرار گيرند. با بررسي وضع موجود كتاب هاي درسي و تهية چارچوبي از مفاهيم نجوم، می توان نقاط ورودي نجوم به كتاب ها و برنامه هاي درسي را در مقاطع مختلف تحصيلي مشخص نمود .

رصدخانه

ضرورت آموزش رسمي نجوم

نيازهاي فرداي جامعه، ما را ملزم می كند كه امروز براي تربيت فرزندان و زيستن در فرداها تلاش كنيم. بسنده كردن به آ نچه امروز داريم، به تعبيري نشناختن آينده است. اگر هيچ اتفاقي در روزگار ما نمي افتاد، باز هم ما محتاج بوديم براي فردا فكر كنيم. در حالي كه نقش ها و نيازهاي افراد در عصر حاضر در حال تغيير است. انديشمندان بر اين نكته تأكيد دارند كه آموزش و پرورش از مهم ترين نهادهاي زيربنايي است كه می تواند اين مهم را برآورده ساخته و افراد را براي زندگي فردا آماده كند. توليد مواد آموزشي مناسب، يكي از مهمترين وظايف آموزش و پرورش در رسيدن به هدف فوق است. نجوم به عنوان يكي از شاخه هاي مهم علوم تجربي، نقش بسيار زيادي در شكوفايي فكر و انديشة انسان ها دارد. امروز اهميت آموزش نجوم، در اغلب جوامع و كشورها به خوبي درك شده است. آموزش نجوم از اين لحاظ اهميت دارد كه با به كارگيري علوم مختلف جهت حل مسايل نجومي، موجبات رشد نگرش علمي، پرورش قدرت تفكر، خلاقيت، كاوشگري، حل مسئله و جامعه پذير كردن دانش آموزان، مهارت آموزي آنان، حفظ و انتقال و توسعة ميراث فرهنگي و ارزش هاي اخلاقي و اجتماعي به آ ن ها و... را فراهم مي كند. از طرفي جايگاه نجوم در اسلام و در كلا ما... مجيد و روايات، بسيار بالا و با اهميت است و نجوم در تمامي شئون ديني ما وجود دارد و آيات قرآن نيز به ويژگی هاي مختلف كيهانشناسي، اخترشناسي، گسترة عالم، آفرينش و ساختار عالم و... پرداخته است كه براي فهم اين معارف بايد با كليات علم نجوم آشنايي داشت. مسئلة زمان در بيشتر احكام فقهي ما وجود دارد و اين در حالي است كه فهم زمان به فهم نجوم و حركت وضعي زمين نياز دارد. آسمان صاف و زيباي ايران نيز همواره توجه افراد را به پژوهش در اين زمينه جلب كرده است. در آيين هاي كهن ايران، آسمان، خورشيد و ستارگان جايگاهي ويژه داشتند و در شاهنامة فردوسي به اشاره هاي بسياري دربارة ستاره شناسي و ابزارهاي نجومي در دوران اساطيري برمي خوريم. شايد بارزترين جلوة اين نوع فعاليت ها را بتوان در در زيگورات چغازنبيل نزديكي شوش مشاهده كرد. ايرانيان باستان از نجوم براي جهتيابي به كمك ستارگان در مسافرت هاي زميني و دريايي استفاده مي كردند. بنابراين، علم نجوم از روزگار قديم كاربرد گسترده اي در فعاليت هاي اجتماعي ايرانيان داشته است. در دوران پس از اسلام، اين فعاليت ها بسيار گسترده تر مي شود. دانشمندان ايراني چون ابوريحان بيروني و ابن سينا فعاليتي چشمگير در اين زمينه داشتند. بيروني به تأليف دايره المعارف نجومي و رساله اي درباب رياضيات و نجوم پرداخت و ابن سينا با همكاري شاگرد خود ابوعبيد جوزجاني رصدخانة اصفهان را تأسيس كرد. عمر خيام علاوه بر فعاليت هاي رياضي خود به اصلاح تقويم ايراني پرداخت و تقويم جلالي را تدوين كرد كه نه تنها در شرق بلكه در غرب نيز بي رقيب ماند. در زمان حملة مغول به ايران و دوران آشفته اي كه پس از آن به وجود آمد، خواجه نصيرالدين طوسي توجه علماي مسلمان و فقها و حوزه هاي علميه را به علم نجوم جلب كرد. جامعيت خواجه نصيرالدين طوسي در زمينه هاي مختلف جايگاهي برجسته براي او در تاريخ علم ايران و جهان به وجود آورد. بنابراين ضرورت آموزش رسمي نجوم از جنبه هاي مختلف، علمي، مذهبي، فرهنگي و تاريخي اهميت پيدا مي كند و آموزش نجوم به شكل رسمي سبب كسب اعتماد به نفس و حس خودباوري، رشد نگرش و مهارت هاي علمي در جامعه و تقويت نگرش هاي مثبت نسبت به فرهنگ و تمدن ايران و اسلام مي شود.
منبع : همشهری آنلاین
___________________

مطالب خواندنی :

رصدخانه چیست ؟

رصدخانه های مهم ایران

رصدخانه های بزرگ جهان

تماس با رصدخانه پارسی

Image Image Image Image Image Image Image Image

رصدخانه پارسی اوقات خوشی را برای شما آرزومند است. شما می توانید از طریق راه های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید